ZUBIXA

Oñati:

Kultura, hizkuntza eta jaiotza-tasa

Kultura orok behar ditu hura jasoko duten pertsonak, eta baita hurrengo belaunaldiei transmitituko dietenak ere. Soziologiak aspalditik azpimarratu duen errealitate sinple horrek esanahi berezia hartzen du euskaraz ari garenean. Kultura eta hizkuntza ez dira nortasunaren adierazpen hutsa edo komunikatzeko tresna soil bat. Gizarte batenbalioak, ohiturak, memoria  eta mundua ulertzeko modua transmititzen dituzten bitarteko nagusiak ere badira.

Soziologoen ustez, hizkuntza kulturaren oinarrizko osagaietako bat da. Haren bidez ikasten ditugu elkarbizitzarako arauak, gure balioak barneratzen ditugu eta aurreko belaunaldiek utzitako historia eta tradizioak ezagutzen ditugu. Ez kultura ez hizkuntza ez dira berez bizirik irauten. Belaunaldiz belaunaldi transmitituak, entzunak eta erabiliak izan behar dute.

Horregatik, jaiotza-tasaren auzia biztanleria kopurutik, lan-merkatutik edo ongizate-estatuaren iraunkortasunetik harago doa. Gure ondare kulturalaren jarraipena ere jokoan dago. Jaiotzen den haur bakoitza aukera berri bat da kultura eta hizkuntza batek eguneroko bizitzaren parte izaten jarrai dezaten, eta ez daitezen ikasgai edo identitate-ikur huts bihurtu.

Gure kultura eta, harekin batera, euskara dira horren adibide bikaina. Gaur egunera arte iritsi dira belaunaldiz belaunaldi etxean, kalean eta lanean transmititu dituztenei esker. Hizkuntza eta kultura babesteko politika publikoak existitu baino askoz lehenago, familiak izan ziren haien biziraupena bermatu zutenak. Etxean, kultura eta hizkuntza ikasgai izateari utzi eta maitasunaren, oroitzapenen eta eguneroko bizitzaren hizkuntza bihurtzen dira.

Jakina, kulturaren transmisioa ez dago jaiotza-tasaren mende bakarrik. Kalitatezko hezkuntza, konprometitutako erakundeak eta ondare hau bere egin nahi duten pertsonak integratzeko gai den gizarte irekia ere behar dira. Baina belaunaldi berririk gabe, transmisio hori ahuldu egiten da. Gero eta gutxiago dira duela mende asko hasi zen historia bati jarraipena emango dioten ahotsak. Oñatik ondo ezagutzen du jasotako ondarearen balioa. Harrotasunez zaintzen ditu bere Unibertsitatea, elizak, artxiboak, tradizioak eta ondare artistikoa. Hala ere, ondarerik hauskorrena ez dago harriz egina, pertsonaz baizik. Haiek dira hizkuntza eta kultura bizirik mantentzen dituztenak, eta belaunaldi berriei aberastuta helarazten dizkietenak.

Gure kultura eta euskara zaintzea, beraz, hitzak babestea baino askoz gehiago da. Horiek bere egingo dituzten, naturaltasunez biziko dituzten eta ondorengoei transmitituko dizkieten belaunaldi berriak izatea bermatzea da. Izan ere, kulturak eta hizkuntzak ez dira hiztegietan edo legeetan bizirik irauten. Haur batek lehen hitzak ikasten dituenean, lehen ohiturak bereganatzen dituenean eta horiek bere bizitzako hizkuntza eta kultura bihurtzen dituenean irauten dute bizirik.

Oñatiko Sancti Spiritus Unibertsitateak Euskal Pizkundeko ondare arkitektonikorik baliotsuenetako bat gordetzen du. Bertako txoko bakoitza, harri bakoitza, erliebe bakoitza eta xehetasun bakoitza mezu bat helarazteko sortu ziren; gaur egunera arte iritsi den oihartzuna duen mezua: gizakiaren heziketa integrala. Jon Sagarzazu irakasleak haren esanahia ulertzen laguntzen digu.

Oñatiko Sancti Spiritus Unibertsitateak Euskal Pizkundeko ondare arkitektonikorik baliotsuenetako bat gordetzen du. Bertako txoko bakoitza, harri bakoitza, erliebe bakoitza eta xehetasun bakoitza mezu bat helarazteko sortu ziren; gaur egunera arte iritsi den oihartzuna duen mezua: gizakiaren heziketa integrala. Jon Sagarzazu irakasleak haren esanahia ulertzen laguntzen digu.

Ba al dakigu zer den estresa? Beharbada, kontzeptu oker bat erabiltzen ari gara, eta estresa kudeatzeko egiten dugunak ez du emaitza handirik ematen.
Gure ikuspegi mentalak estresa ahulezia gisa definitzen badu, ahulak garela pentsatuko dugu.
Erruduntasuna sentituko dugu, gure gaitasunak okerrera egingo du eta estres iraunkorra agertuko da…

Bazterketa, estigma, aurreiritziak… Mende luzez, euskal herri batek Europako diskriminaziorik gogorrenetako bat pairatu zuen. Bere azken eleberrian, Luz Noguések ahaztutako historia baten dramara eramaten gaitu: Baztango agoteena.

Oñatin 1.850 txakur inguru egon daitezke, eta bikote askok —gazteek zein hain gazte ez direnek— seme edo alaba bat izatea erabakitzen dute etxean jada txakur bat dutenean. Orduan, galdera bera sortzen da askotan: nola erreakzionatuko du nire txakurrak haurra lehen aldiz ezagutzen duenean?
Kasu gehienetan, txakurren eta jaioberrien arteko bizikidetza bikaina izaten da, eta askotan lotura oso bereziak sortzen dira.

Euskal Herriak aeronautikarekin duen lotura uste baino askoz zaharragoa da. 1910ean egin ziren Donostian Espainiako historiako lehen hegaldietako batzuk. Garai hartan nabarmendu ziren Benito Loygorri, Espainiako lehen pilotu tituluduna, eta Heraclio Alfaro, Gasteizko ingeniaria. Hark 1914an Espainian diseinatu eta eraikitako lehen hegazkin guztiz operatiboa sortu zuen. Geroago, Estatu Batuetan ibilbide bikaina egin zuen, eta gaur egun munduko abiazioaren aitzindarietako bat dela aitortzen da.

Euskal Herriak aeronautikarekin duen lotura uste baino askoz zaharragoa da. 1910ean egin ziren Donostian Espainiako historiako lehen hegaldietako batzuk. Garai hartan nabarmendu ziren Benito Loygorri, Espainiako lehen pilotu tituluduna, eta Heraclio Alfaro, Gasteizko ingeniaria. Hark 1914an Espainian diseinatu eta eraikitako lehen hegazkin guztiz operatiboa sortu zuen. Geroago, Estatu Batuetan ibilbide bikaina egin zuen, eta gaur egun munduko abiazioaren aitzindarietako bat dela aitortzen da.